ศูนย์ข้อมูลความปลอดภัยและแผนรับมือเหตุฉุกเฉินระดับบริหาร - คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยทักษิณ

แนวปฏิบัติเมื่อเกิดเหตุอัคคีภัยและการอพยพหนีไฟ (Fire Emergency Response Standard)

คู่มือขั้นตอนปฏิบัติตามมาตรฐานความปลอดภัยสากล NFPA สำหรับอาคารสถานศึกษา

ขั้นตอนการเผชิญเหตุทันทีที่พบไฟไหม้ (R.A.C.E. Principle)

R

Rescue (ช่วยชีวิตผู้ตกอยู่ในอันตราย)

ช่วยเหลือนิสิต อาจารย์ หรือผู้พิการที่อยู่ใกล้เคียงออกจากพื้นที่เสี่ยงทันที โดยต้องคำนึงถึงความปลอดภัยของตนเองเป็นหลัก

A

Alarm (แจ้งเตือนเหตุอัคคีภัย)

กดปุ่มแจ้งเหตุเพลิงไหม้ (Manual Fire Alarm Pull Station) ตะโกนเตือน "ไฟไหม้!" และโทรแจ้งศูนย์ รปภ. คณะฯ หรือสถานีดับเพลิง 199 ทันที

C

Contain (กักกันพื้นที่เพลิงไหม้)

ปิดประตูและหน้าต่างห้องที่เกิดเหตุเพื่อจำกัดการกระจายตัวของออกซิเจนและกลุ่มควันพิษ (แต่อย่าล็อกประตู)

E

Extinguish / Evacuate (ดับไฟหรืออพยพ)

หากไฟมีขนาดเล็กเท่าถังขยะ ให้ใช้ถังดับเพลิงฉีดดับตามหลัก (ดึง-ปลด-กด-ส่าย) หากไฟลุกลามใหญ่เกินควบคุม ให้รีบอพยพทันที

ข้อปฏิบัติการอพยพผ่านกลุ่มควันและจุดรวมพล

ข้อห้ามเด็ดขาดขณะเกิดไฟไหม้

ห้ามใช้ลิฟต์โดยสารเด็ดขาด: ลิฟต์อาจหยุดทำงานจากระบบตัดไฟฟ้า ทำให้ติดค้างและขาดอากาศหายใจ
ห้ามกลับเข้าไปนำสิ่งของสัมภาระ: แม้จะเป็นเอกสารสำคัญหรือโน้ตบุ๊ก ความไวของไฟและควันพิษมีอันตรายถึงชีวิต
ห้ามเปิดประตูห้องทันทีหากลูกบิดร้อน: ให้เอามือแตะสัมผัสประตู/ลูกบิด หากร้อนแสดงว่ามีไฟอยู่อีกฝั่ง

เทคนิคการเอาตัวรอดจากควันพิษ

ควันไฟจะลอยขึ้นสูงและมีก๊าซคาร์บอนมอนอกไซด์ ให้หมอบต่ำคลานชิดพื้น (ก๊าซบริสุทธิ์จะอยู่สูงจากพื้นไม่เกิน 30-60 ซม.) ใช้ผ้าชุบน้ำปิดจมูกและปาก คลานชิดผนังเพื่อไม่ให้หลงทิศทางไปยังบันไดหนีไฟ

แนวปฏิบัติเมื่อเผชิญบุคคลคุ้มคลั่ง / เหตุกราดยิง (Active Shooter & Violent Threat Response)

ถอดบทเรียนหลักปฏิบัติสากลยุทธวิธี "หนี - ซ่อน - สู้" (RUN - HIDE - FIGHT) สำหรับสถานศึกษา

1. หนี (RUN)

เมื่อเห็นช่องทางหนีที่ปลอดภัย

ละทิ้งสิ่งของสัมภาระ: วิ่งหนีออกจากพื้นที่ให้เร็วที่สุด ไม่ชะลอเพื่อเก็บกระเป๋า
พาผู้อื่นหลบหนีไปด้วย: ชวนผู้อื่นหนีด้วย แต่หากผู้อื่นปฏิเสธ อย่ายึดติด ให้รีบหนีทันที
ห้ามชะลอมองหรือถ่ายคลิป: มุ่งหน้าออกจากอาคารไปหาจุดกำบังแข็งแรง
ยื่นมือว่างเปล่าให้เจ้าหน้าที่เห็น: เมื่อพบตำรวจ ให้ชูมือสองข้างขึ้น ชูนิ้วกางออก ไม่ถือวัตถุใดๆ

2. ซ่อน (HIDE)

เมื่อหนีออกจากอาคารไม่ได้

ซ่อนในห้องที่ล็อกได้: ล็อกประตูห้องทันที นำโต๊ะ ตู้หนักๆ มาดันต้านประตู (Barricade)
ปิดไฟ ปิดม่าน ปิดแอร์: ทำให้ห้องดูเหมือนไม่มีคนอยู่
ปิดเสียงโทรศัพท์และระบบสั่น: ห้ามเปิดไฟหน้าจอโทรศัพท์
หมอบต่ำหลังวัตถุกำบังแข็งแรง: เช่น กำแพงคอนกรีต เสาอาคาร ห่างจากประตูและหน้าต่างกระจก

3. บอก / สู้ (TELL / FIGHT)

แจ้งเหตุฉุกเฉิน / สู้เมื่อจวนตัว

แจ้งตำรวจ 191: โทรแจ้งตำแหน่งที่อยู่ ลักษณะผู้ก่อเหตุ ประเภทอาวุธ และจำนวนผู้บาดเจ็บ
สู้สุดกำลังเมื่อภัยถึงตัว: หากถูกพบตัวและไม่มีทางเลือกอื่น ให้รวมกลุ่มสู้ร่วมกัน
ใช้อุปกรณ์ใกล้ตัวเป็นอาวุธ: ถังดับเพลิง (ฉีดใส่หน้า), เก้าอี้, ปากกา, ถังขยะ, กรรไกร
ทำลายการทรงตัวผู้ก่อเหตุ: ตะโกน ขว้างปาของใส่หน้า และจู่โจมจุดอ่อน

แนวปฏิบัติเมื่อเกิดแผ่นดินไหวและอาคารถล่ม (Earthquake & Structural Collapse Protocol)

ขั้นตอนการป้องกันตนเองขณะสั่นสะเทือนและการเอาตัวรอดเมื่อติดค้างใต้โครงสร้างอาคาร

หลักการปฏิบัติขณะอาคารสั่นสะเทือน (Drop, Cover, Hold On)

1

หมอบลง (DROP)

หมอบลงกับพื้นทันทีเพื่อป้องกันการล้มลงจากแรงสั่นสะเทือนของอาคาร

2

กำบังตัว (COVER)

มุดเข้าใต้โต๊ะทำงาน โต๊ะเรียนที่แข็งแรง หรือหมอบชิดเสาอาคารด้านใน ใช้กระเป๋าเรียนหรือมือกุมคุ้มกันศีรษะและคอไว้

3

ยึดแน่น (HOLD ON)

ใช้มือยึดขาโต๊ะไว้ให้แน่นจนกว่าแรงสั่นสะเทือนจะหยุดสนิท ห้ามวิ่งออกนอกอาคารขณะตึกกำลังโคลงเคลง

การเอาตัวรอดกรณีติดค้างใต้เศษซากอาคารถล่ม

• ตั้งสติและประหยัดพลังงาน: อย่าตระหนก ควบคุมการหายใจช้าๆ เพื่อประหยัดออกซิเจน
• ใช้ผ้าปิดปากและจมูก: ป้องกันการสูดดมฝุ่นปูนและเศษอิฐ
• เคาะส่งสัญญาณขอความช่วยเหลือ: ใช้ก้อนหินหรือเหล็กเคาะท่อประปา/โครงสร้างเหล็กเป็นจังหวะ 3 ครั้งติดกัน เพื่อให้ทีมกู้ภัยใช้เครื่องมือตรวจจับสัญญาณเสียง อย่าส่งเสียงตะโกนต่อเนื่องจนหมดแรง ให้ตะโกนเฉพาะเมื่อได้ยินเสียงทีมกู้ภัยเข้าใกล้

แนวปฏิบัติเมื่อเกิดวาตภัย พายุหมุน และลมกระโชกแรง (Severe Windstorm Protocol)

การรับมือภัยธรรมชาติพายุฤดูร้อน พายุหมุน และลมกระโชกแรงในบริเวณมหาวิทยาลัย

หลบในอาคารคอนกรีตแข็งแรง

เมื่อลมหมุนหรือพายุเริ่มก่อตัว ให้รีบเข้ามาอยู่ภายในอาคารคอนกรีต หลีกเลี่ยงหลังคาโครงสร้างเหล็กชั่วคราว หรืออาคารไม้ ปิดประตูหน้าต่างให้มิดชิดดึงกลอนล็อก

ถอยห่างจุดเสี่ยงอันตรายนอกอาคาร

ห้ามยืนหรือจอดรถใต้ต้นไม้ใหญ่ เสาไฟฟ้า ป้ายโฆษณา หรือกระจกบานใหญ่ ลมกระโชกแรงอาจพัดกิ่งไม้ใหญ่หักโค่น หรือวัตถุปลิวมาปะทะ

ตัดกระแสไฟฟ้าเมื่อน้ำไหลเข้าอาคาร

หากพายุฝนทำให้เกิดน้ำท่วมขังไหลเข้าห้องเรียนหรือห้องทำงาน ให้ยกปลั๊กและสายไฟขึ้นที่สูง สับสะพานไฟ (Breaker) เพื่อป้องกันไฟฟ้าดูดและไฟฟ้ารัดวงจร

แนวปฏิบัติเมื่อเกิดสารเคมีรั่วไหล / แก๊สหุงต้มระเบิด (Chemical Spill & Gas Leak Protocol)

ขั้นตอนการปฏิบัติตามมาตรฐานห้องปฏิบัติการและศูนย์อาหารคณะฯ

งดการจุดประกายไฟเด็ดขาด

หากได้ยินเสียงแก๊สรั่วหรือได้กลิ่นแก๊สหุงต้ม/สารเคมี ห้ามเปิด-ปิดสวิตช์ไฟ ถอดปลั๊ก หรือจุดไฟเด็ดขาด ประกายไฟแม้เพียงเล็กน้อยอาจจุดระเบิดบรรยากาศแก๊สได้

อพยพอยู่เหนือลม (Upwind)

ให้ประเมินทิศทางลม แล้วรีบอพยพออกไปอยู่บริเวณเหนือลมหรือที่โล่งแจ้ง ใช้ผ้าชุบน้ำปิดปากปิดจมูกป้องกันไอระเหยพิษ

ชำระล้างผิวหนังทันที

หากสารเคมีสัมผัสถูกร่างกาย ให้ล้างด้วยน้ำสะอาดปริมาณมากผ่านผิวหนังหรือตาอย่างน้อย 15-20 นาที ปลดเสื้อผ้าที่ถูกสารเคมีออก แล้วรีบพบแพทย์

การปฐมพยาบาลเบื้องต้นในสถานการณ์ฉุกเฉิน (Emergency First Aid & CPR Guidelines)

ขั้นตอนการช่วยชีวิตเบื้องต้นการปั๊มหัวใจ (CPR) และการปฐมพยาบาลผู้ได้รับบาดเจ็บชนิดต่างๆ

ขั้นตอนการฟื้นคืนชีพขั้นพื้นฐาน (CPR & AED)

1. ตรวจสอบความปลอดภัยและสติสัมปชัญญะ: ตบไหล่สองข้างเรียก "คุณๆ เป็นอย่างไรบ้าง" หากไม่ตอบสนอง ไม่หายใจ หรือหายใจเฮือก
2. โทร 1669 และนำเครื่อง AED มา: ตะโกนขอความช่วยเหลือให้ผู้户外โทร 1669 และไปนำเครื่องกระตุกหัวใจไฟฟ้าอัตโนมัติ (AED) ประจำอาคารมา
3. เริ่มกดหน้าอก (CPR): วางส้นมือกลางอก (ระดับรามนม) กดลงลึก 5-6 ซม. ความเร็ว 100-120 ครั้ง/นาที กดต่อเนื่องจนกว่าทีมกู้ชีพจะมาถึง

การปฐมพยาบาลอาการบาดเจ็บพบบ่อย

• บาดแผลไฟไหม้ / น้ำร้อนลวก

ล้างแผลด้วยน้ำสะอาดอุณหภูมิห้องไหลผ่าน 10-15 นาที ห้ามใช้น้ำแข็งประคบ ห้ามเจาะถุงน้ำพอง ห้ามทายาสีฟัน คลุมด้วยผ้าสะอาดนำส่งโรงพยาบาล

• การห้ามเลือดบาดแผลฉกรรจ์

ใช้ผ้าสะอาดกดลงบนบาดแผลโดยตรงอย่างมั่นคง (Direct Pressure) นาน 5-10 นาที โดยไม่เปิดดูผ้า ยกอวัยวะที่มีแผลให้สูงกว่าระดับหัวใจ

วิธีใช้งาน "ถังดับเพลิง" 4 ขั้นตอนหลัก (ดึง-ปลด-กด-ส่าย)

ดึง

ปลด

กด

ส่าย

วิดีโอสาธิตการเอาตัวรอดและการระงับเหตุฉุกเฉิน

วิดีโอสาธิตการใช้ถังดับเพลิงประเภทต่าง ๆ อย่างถูกต้อง

วิธีการเอาตัวรอดจากเหตุการณ์ไฟไหม้และการปฐมพยาบาลเบื้องต้น

แผนผังแสดงจุดติดตั้งถังดับเพลิง อาคารคณะฯ (ชั้น 1 - 6)

แผนผังจุดติดตั้งถังดับเพลิง - ชั้น 1

แผนผังจุดติดตั้งถังดับเพลิง - ชั้น 2

แผนผังจุดติดตั้งถังดับเพลิง - ชั้น 3

แผนผังจุดติดตั้งถังดับเพลิง - ชั้น 4

แผนผังจุดติดตั้งถังดับเพลิง - ชั้น 5

แผนผังจุดติดตั้งถังดับเพลิง - ชั้น 6

แนวปฏิบัติรับมือเหตุการณ์ฉุกเฉินและภัยพิบัติฉบับละเอียดยอดเยี่ยม